Dlaczego tak mam? Czyli coś o stylach przywiązania

Dlaczego tak mam? Czyli coś o stylach przywiązania

Co wiemy o stylach przywiązania? Podwaliny teorii stworzył John Bowlby na podstawie obserwacji dzieci przebywających w instytucjach opiekuńczych w połowie XX w. Obserwacje te stanowiły kanwę do wyjaśnienia zaburzeń emocjonalnych, będących efektem braku bliskiego opiekuna (utraty lub oddzielenia od matki) w pierwszym okresie życia dziecka. Zgodnie z teorią Bowlb'ego trzy pierwsze lata życia stanowią jedyny okres, po upływie którego powstanie relacji w postaci przywiązania staje się trudne. 

Jeśli najbliższa dziecku osoba w tym okresie, będąca figurą przywiązania, jest łatwo dostępna i adekwatnie odpowiada na potrzeby dziecka, dziecko rozwija pozytywne przekonania na temat siebie i figury przywiązania uznając, siebie samego jako osobę zasługującą na akceptację, opiekę i miłość.

   Jeśli natomiast figura przywiązania nie jest łatwo dostępna, nie odpowiada na potrzeby dziecka nie okazując chęci pomocy i opieki, lub gdy jest nieprzystępna, niekonsekwentna czy wręcz odpychająca dla dziecka, rozwijające się w dziecku wewnętrzne modele zawierają negatywne przekonania na temat własnej postaci oraz postaci figury przywiązania. Dziecko uznaje wówczas figurę przywiązania jako jako osobę nieprzewidywalną, na którą nie może liczyć oraz kształtuje obraz siebie jako osoby nie zasługującej na opiekę i miłość.

Czym jest przywiązanie?

Przywiązanie więc, jest to rodzaj zbudowanej w odniesieniu do konkretnej osoby, trwałej więzi uczuciowej, cechującej się dążeniem do bliskości oraz odczuwaniem dyskomfortu w przypadku jej nieobecności. Jest ono późniejszym wzorcem mającym bezpośredni wpływ na sposób interpretacji i reakcji na bodźce interpersonalne, kontrolę emocjonalną oraz ogół zachowań międzyludzkich.

Istnieją cztery podstawowe cechy widoczne w relacji między dzieckiem a jego opiekunem, które zasadniczo dają nam jasny obraz tego, czym naprawdę jest przywiązanie. Są to:

✅ utrzymanie bliskości (z kim lubisz przebywać?),

✅ bezpieczna przystań (kto zapewnia ci komfort?, do kogo wracasz gdy chcesz poczuć ulgę lub bezpieczeństwo w obliczu strachu lub zagrożenia?),

✅ bezpieczna baza (kto jest zawsze przy tobie?, kto jest twoją podstawą bezpieczeństwa, z której możesz bezpiecznie badać otaczające środowisko?)

✅ stres separacyjny (za kim najbardziej tęsknisz, gdy się rozstajecie?, w przypadku czyjej nieobecności odczuwasz lęk?).

Założenia Bowbli'ego zostały potwierdzone podczas eksperymentalnego badania – procedury „Obcej Sytuacji” przeprowadzone przez amerykańską psycholog Mary Ainsworth. W wyniku badań tych badań wyodrębniono style przywiązania oznaczające różne modele bezpośrednio związane z przywiązaniem, powstające w wyniku unikalnych sposobów tworzenia więzi pomiędzy dzieckiem i jego najbliższym opiekunem. Podstawą obserwacji była wrażliwość i dostępność opiekuna w sytuacji sygnalizowania potrzeb przez dziecko. Wyróżniono w ten sposób trzy style przywiązania. Bezpieczny styl przywiązania, który powstaje w wyniku zdrowego i zsynchronizowanego rozwoju więzi przywiązania między dzieckiem a opiekunem, oraz dwa style pozabezpieczne będące efektem zaburzonego rozwoju więzi przywiązania – styl przywiązania unikowy i styl lękowo-ambiwalentny.

➡️ Styl bezpieczny

Dla dzieci o stylu bezpiecznym stylu przywiązania najbliższy opiekun stanowi bazę do eksploracji otoczenia. Wykazują zaniepokojenie podczas nieobecności opiekuna, a jego powrót sygnalizują uśmiechem, dźwiękiem lub gestem. Brak obecności opiekuna wywołuje stan podenerwowania i poszukiwania kontaktu z opiekunem. Uzyskanie pocieszenia od opiekuna pozwala na powrót do eksploracji otoczenia. Styl bezpieczny charakteryzuje się się zaufaniem dziecka do obiektu przywiązania gdyż opiekun jest dostępny dla dziecka i wrażliwy na jego potrzeby. Dzieci reprezentujące bezpieczny styl przywiązania nauczyły się, że wszystkie ujawniane emocje są akceptowane i ich wyrażanie jest istotne dla społecznej komunikacji. Informacje zwrotne jakie otrzymuje dziecko w bezpiecznym stylu przywiązania to: jestem bezpieczny, zawsze ktoś jest przy mnie, moje potrzeby zostaną zaspokojone, jestem kochany i zasługuję na to, żeby się mną opiekować. Prowadzi to do poczucia pewności siebie, poczucia bezpieczeństwa, zdolności dzielenia się uczuciami, umiejętności proszenia o pomoc i przyjmowania jej.

➡️ Styl unikowy

Dzieci o unikowym stylu przywiązania nie mają obaw przed eksploracją otoczenia, jednak opiekun nie jest punktem odniesienia. W wyniku rezygnacji z walki o obiekt przywiązania rozłąka nie powoduje negatywnych emocji. Powrót opiekuna jest ignorowany lub unikają opiekuna a zwracając większą uwagę na otoczenie. Styl ten kształtuje się w wyniku doświadczania niedostępności obiektu przywiązania w sytuacjach zagrożenia dziecka lub niewrażliwości na jego potrzeby w wyniku czego uruchamiane są mechanizmy obronne co w konsekwencji może prowadzić do unikania bliskiego kontaktu będącego formą obrony przed zranieniem. Brak pozytywnej reakcji opiekuna zmusza również dziecko do podejmowania prób samodzielnego radzenia sobie. Dzieci o unikowym stylu przywiązania uczą się, że wyrażane potrzeby i emocje w szczególności negatywne, nie są efektywnym sygnałem dla otrzymania wsparcia od opiekuna, co oznacza, że nie służą one komunikacji. Komunikaty odbierane przez dzieci w unikającym stylu przywiązania w relacji z opiekunem to: nikogo nie obchodzę, lepiej będzie jeśli zajmę się sobą, nie zasługuję na miłość, będzie mi lepiej jeśli stłumię swoje uczucia. Prowadzi to do pozornej samowystarczalności, trudności w nawiązywaniu bliskich relacji w tym relacji romantycznych, pragnienia aprobaty i zwiększonego zapotrzebowania na zdobywanie osiągnięć w oparciu o zewnętrzne uznanie przy jednoczesnym poczuciu niemożności proszenia o pomoc.

➡️ Styl unikająco-lękowy i styl unikająco-wycofujący

Prawie 10 lat później po eksperymencie „Obcej Sytuacji” w stylu unikowym wyróżniono dwa odrębne style unikania: Lękowy (fearful) i wycofujący (dismissing).

- Osoby o unikająco-lękowym stylu przywiązania charakteryzują się unikaniem przywiązania w relacjach co ma je chronić przed zranieniem czy porzuceniem przez partnera. Mają niskie poczucie własnej wartości, nie ufają innym i obawiają się bliskości. Pragną więzi, ale jednocześnie jej unikają z powodu lęku przed zranieniem. Osoby z wyższymi wynikami w zakresie lęku przed przywiązaniem często mają silne pragnienie bliskich relacji, ale wykazują większe zaniepokojone bliskością i boją się odrzucenia przez innych.

- Styl unikająco-wycofujący w kontaktach ma miejsce, gdy osoby bronią swojej niezależności i samodzielności. Zachowują pozornie wysokie poczucie własnej wartości, unikają emocjonalnej zależności i umniejszają znaczenie relacji. Trudno się przyznać się do cierpienia czy potrzeby wsparcia. Osoby z wyższymi wynikami w zakresie unikania przywiązania często mają mniejsze pragnienie bliskości, dążą do samodzielności i niezależności, ponieważ nie ufają innym ludziom.

➡️ Styl lękowo-ambiwalentny

Dzieci o stylu przywiązania lękowo-ambiwalentnym są zalęknione i bierne, nie ciekawią się otoczeniem. W przypadku nieobecności opiekuna są zaniepokojone i poddenerwowane. Po powrocie opiekuna trudno je uspokoić, wyrażają na ambiwalentne uczucia, z jednej strony jest to wzburzone odrzucenie a z drugiej pragnienie bliskości opiekuna. Styl ten powstaje w toku doświadczania niepewności co do dostępności opiekuna. Charakteryzuje się on wzmożoną czujnością, obniżonym poczuciem bezpieczeństwa, oraz silnym lękiem przed rozstaniem nawet w przypadku obecności opiekuna. Ambiwalentny styl mówi nam o tym, że dzieci otrzymywały informacje, że nie da się przewidzieć efektów ekspresji emocji, ale zintensyfikowane wyrażanie negatywnych emocji daje większe prawdopodobieństwo przywołania uwagi opiekuna. Uczą się, że emocje nie są istotne dla komunikacji. Przekaz jaki otrzymują od opiekuna to: nie jestem bezpieczny przy tych dorosłych bo czasami mnie ranią, nigdy nie mogę być pewien, że moje potrzeby zostaną zaspokojone, nie jestem kochany, nie ma nikogo kto by mnie wspierał. Dziecko czuje potrzebę zapewnień o swoim bezpieczeństwie i zapewnień że jest kochane. Buduje to w dziecku podejrzliwość wobec obcych, silny niepokój, potrzebę szukania uwagi której nie da się zaspokoić, wysokie potrzeby emocjonalne oraz poczucie porażki i niewystarczalności.

➡️ Styl zdezorganizowany

Mary Main wraz z Judith Solomon w 1990 roku wprowadziły nową dodatkową klasyfikację przywiązania u niemowląt, którą określono jako styl przywiązania zdezorganizowany. Propozycja ta była odpowiedzią na niemożność sklasyfikowania dzieci które nie korzystały ze zorganizowanych strategii radzenia sobie. Dzieci te jednocześnie traktują opiekuna jako konieczną bezpieczną bazę oraz zagrożenie („Chcesz mnie skrzywdzić” i „Jesteś moim rodzicem i jesteś tam, aby mnie chronić”). Dziecko takie, szukając pocieszenia u opiekuna, pozostaje pod wpływem sprzecznych bodźców, nakazujących mu szukać bliskości i unikać jej. Sprzeczność polega na tym, że odczuwana przez dziecko zależność od matki nie pozwala na ucieczkę pomimo poczucia zagrożenia. Zdezorganizowany styl przywiązania powstaje podczas relacji z opiekunem, podczas których złość bądź przemoc budzą w dziecku strach i przerażenie. Dzieci reprezentujące ten styl przywiązania doświadczają strachu bez możliwości ucieczki.

Style przywiązania u dorosłych Przywiązanie u dorosłych obejmują dwa podstawowe wymiary definiowane przez pozytywne czy negatywne reprezentacje siebie i innych które są reprezentowane przez lęk przed przywiązaniem i unikanie przywiązania. Poziom lęku jest kreowany poprzez sprawdzanie bliskości i dostępności opiekuna będącego figurą przywiązania, natomiast poziom unikania jest powiązany z wykorzystaniem figury przywiązania w regulacji emocji.

Osoby, które mają niższe wymiary lęku i unikania, są bezpieczniej przywiązane, mają wyższą samoocenę, lepszą odporność ego i umiejętności radzenia sobie, a także są w stanie lepiej regulować negatywne emocje.

Osoby z wyższymi wynikami w zakresie lęku przed przywiązaniem często mają silne pragnienie bliskich relacji, ale wykazują większe zaniepokojone bliskością i boją się odrzucenia przez innych. Z kolei osoby z wyższymi wynikami w zakresie unikania przywiązania często mają mniejsze pragnienie bliskości, dążą do samodzielności i niezależności, ponieważ nie ufają innym ludziom.

🧩 Styl bezpieczny

- (niski poziom lęku i niski poziom unikania)

cechuje go pozytywne samopoczucie w bliskości i intymności, brak lęku przed odrzuceniem, pozytywny wizerunek siebie i innych.

🧩 Styl lękowo-ambiwalentny

- (wysoki poziom lęku i niski poziom unikania)

cechuje go ambiwalentny stosunek do bliskości, jednoczesne odczuwanie lęku przed odrzuceniem przy jednoczesnym silnym pragnieniu bliskości. Osoby reprezentujące styl ambiwalentny szukają bliskości, jednak ciągle martwią się, że zostaną zranieni.

🧩 Styl wycofująco-unikowy

- (niski poziom lęku i wysoki poziom unikania)

cechuje go silna potrzeba poczucia niezależności, pozytywny obraz siebie i negatywny obraz innych oraz dyskomfort w bliskości, intymności. Osoby te unikają bliskości i dążą do autonomii.

🧩 Styl unikająco-bojaźliwy

- (wysoki poziom lęku i wysoki poziom unikania)

osoby te mają tendencję do unikania intymności, z powodu strachu przed zranieniem przez ukochaną osobę. Charakterystyczne dla tego stylu jest niekomfortowe samopoczucie w bliskości i intymności, unikanie bliskości w obawie przed odrzuceniem, negatywny obraz siebie i innych.

Założenia teorii przywiązania stały się podstawą do rozważań na temat natury uczuć romantycznych w związkach uczuciowych pomiędzy dwojgiem dorosłych ludzi. Zwrócono uwagę na to, że dynamika występująca w relacjach romantycznych ma swoje źródło w takim samym biologicznym procesie co dynamika relacji dziecko i najbliższy opiekun. Analogie pomiędzy stylami przywiązania a relacjami romantycznymi są widoczne w szczególności w przypadku zagrożenia bliskości z figurą przywiązania zarówno w przypadku dziecka, jak i u osoby dorosłej. W obu przypadkach, w sytuacji utraty czy zagrożenia poczucia bliskości z figurą przywiązania, rozłąki związanej z chorobą czy separacją z innego powodu, zarówno dziecko jak i osoba dorosła odczuwają lęk oraz oczekują wsparcia i opieki, dziecko od opiekuna, osoba dorosła od swojego partnera.

➡️ Dorośli o bezpiecznym stylu przywiązania dążą do bliskości i intymności, które są dla nich źródłem satysfakcji, jednocześnie akceptują zachowania partnera zmierzające do podtrzymywania tej bliskości. Wykazują się większym zrozumieniem, empatią i wyrozumiałością w stosunku do partnera wyrażając gotowość do wzajemnego wspierania się. Mają pozytywny wizerunek zarówno siebie jak i partnera a tworzone związki charakteryzują się stabilnością i bezpieczeństwem. Budują długotrwałe relacje oparte na zaufaniu, mają zazwyczaj wysoką samoocenę, lubią intymne relacje, szukaj wsparcia społecznego oraz potrafią dzielić się uczuciami z innymi ludźmi. Osoby o bezpiecznym stylu przywiązania postrzegają siebie jako wartościowych i sympatycznych co odzwierciedla pozytywną reprezentację siebie, inne osoby postrzegają również pozytywnie jako osoby życzliwe, przyjazne i pomocne.

➡️ Dorośli o unikowym stylu przywiązania nie obdarzają partnera zaufaniem, w związku z tym, nie doświadczają zadowolenia i satysfakcji z bliskich relacji z partnerem. Dążenie do bliskości i intymności jest przez nich odbierane jako zagrażające i wzbudza lęk. Zazwyczaj więc unikają angażowania się w związki. Osoby te posiadają dobrą samoregulację, jednak często jest to związane z oderwaniem od uczuć. Osoby dorosłe nie angażują się emocjonalnie w relacje, w związku z tym nie doświadczają negatywnych emocji w wyniku ich zakończenia, unikają intymności, nie szukają wsparcia u bliskich w stresujących chwilach oraz nie są skłonni do dzielenia się uczuciami, myślami i emocjami ze swoimi partnerami.

➡️ Dorośli o lękowo-ambiwalentnym stylu przywiązania uznają, że ich partner nie jest gotowy do nawiązania bliskiej relacji, co wywołuje lęk i dyskomfort ponieważ odczuwają silną potrzebę bliskości. Osoby te cechuje silny lęk o trwałość związku. Obawa przed zranieniem w wyniku z utraty bliskiej osoby jest podsycana negatywnymi myślami np. o braku swojej atrakcyjności. Dorośli o ambiwalentnym stylu przywiązania odczuwają niechęć do zbliżenia się do drugiej osoby dorosłej, mają poczucie braku ciepłą w relacjach a jednocześnie martwią się że partner nie odwzajemnia uczuć, często nawiązują relacje z niewłaściwymi ludźmi. Ich relacje często też się kończą, co wywołuje rozpacz. Pomimo silnej potrzeby poczucia więzi, najczęściej nie odczuwają z niej satysfakcji.

🌿🌿🌿

Bibliografia:

1. Ainsworth, M. D., Bell, S. M. (1970). Attachment, exploration, and separation: Illustrated by the behavior of one-year-olds in a strange situation. Child Development, 41(1), 49–67.

2. Ainsworth M., Blehar, M., Waters E., Wall, S. (1978). Patterns of attachment: A Psychological study of in the strange situation. Hillsdale, NJ: Erlbaum.

3. Bartholomew, K., Horowitz, M. (1991). Attachment styles among young adults: A test of a four-category model. Journal of personality and social psychology, 61,

4. Bowlby, J. (1979). Psychoanalysis as art and science. International Review of Psycho-Analysis, 6(1), 3–14.

5. Bowlby, J. (1988). A secure base: Parent-child attachment and healthy human development. Basic Books.

6. Bowlby, J. (2007). Babies and toddlers in non-parental daycare can avoid stress and anxiety if they develop a lasting secondary attachment bond with one carer who is consistently accessible to them. Attachment & Human Development Volume 9, 2007

7. Bowlby, J. (2007). Przywiązanie. Wydawnictwo: Wydawnictwo Naukowe PWN

8. Fraley, R. C., & Hudson, N. W. (2017). The development of attachment styles. In J. Specht (Ed.), Personality development across the lifespan. Elsevier Academic Press.

9. Hazan, C., Shaver, P. (1994). Attachment as an organizational framework for research on close relationships. Psychological inquiry, 5, 1, 1–22

10. Main, M., Solomon, J. (1990). Procedures for identifying infants as disorganized/disoriented during the ainsworth strange situation. w M.t. Greenberg, d. Cicchetti, (1990) Attachment in the preschool years: theory, research and intervention, Chicago, IL: University of Chicago Press, 121–160

11. Plopa M. (2003). Rozwój i znaczenie bliskich więzi w życiu człowieka [w:] B. Wojciszke, M. Plopa (red.). Osobowość a procesy psychiczne i zachowanie, 49–79.

12. Plopa, M. Lorecka, K. (2019). Style przywiązaniowe a jakość relacji w bliskich związkach. Przegląd psychologiczny, 62, 4,